Wie door Olst en Wijhe fietst, ziet vooral rust: weilanden, de IJsseldijk, een kerktoren in de verte. Toch is dit stuk Salland eeuwenlang gevormd door de rivier, door handel en door adellijke families die hier hun buitenplaatsen hadden. Veel van dat verleden ligt gewoon voor het oprapen, als je weet waar je moet kijken.
In dit artikel neem ik je mee langs zes plekken die elk een eigen hoofdstuk van de lokale geschiedenis vertellen. Je kunt ze in één dag combineren, maar ze lenen zich net zo goed voor losse wandelingen op een zondagmiddag.
De IJssel en de havens van Olst en Wijhe
Begin bij het water, want daar begint ook het verhaal. De IJssel was lange tijd een belangrijke handelsroute tussen de Hanzesteden Deventer en Zwolle, en de dorpen langs de oever profiteerden daarvan. Bij Olst vind je de haven en de pont naar Welsum, een oversteek die al generaties lang boeren, handelaren en dorpsbewoners met de overkant verbindt. Sta je even stil aan de waterkant, dan kun je je goed voorstellen hoe hier vroeger vrachtschepen aanlegden.
Ook Wijhe heeft zijn eigen haventje en een veerverbinding over de rivier. De kleine schaal is misleidend: juist zulke aanlegplaatsen waren onmisbaar voor de afvoer van landbouwproducten en de aanvoer van bouwmaterialen. Let bij een bezoek op de ligging van de oude bebouwing; die volgt vaak nog de lijn van dijk en water.
Duursche Waarden: sporen van klei en vuur
Ten noorden van Olst liggen de Duursche Waarden, tegenwoordig een natuurgebied met nevengeulen, grazers en vogels. Wat veel mensen niet weten, is dat de uiterwaarden langs de IJssel eeuwenlang een industriegebied waren. De rivierklei werd afgegraven en verwerkt tot bakstenen, en de steenindustrie bepaalde een groot deel van het werk en het landschap in de regio.
Wie goed kijkt, ziet nog sporen van die tijd, zoals afgegraven laagtes en restanten die naar de vroegere bedrijvigheid verwijzen. Het mooie van deze plek is dat natuur en geschiedenis hier letterlijk door elkaar heen lopen: de geulen die nu vogels trekken, zijn mede ontstaan door het werk van generaties steenbakkers.
Landgoederen Groot Hoenlo en Den Alerdinck
Salland staat bekend om zijn havezaten: adellijke huizen waaraan vroeger bestuurlijke rechten waren verbonden. Bij Olst ligt het landgoed Groot Hoenlo, met lanen, bossen en een statig huis dat laat zien hoe de landadel hier woonde en het land beheerde. Wandel je over de paden, dan zie je hoe bos, akker en boerderijen samen één samenhangend geheel vormden.
Een eind verderop, bij Laag Zuthem, ligt Den Alerdinck. Ook dit landgoed is een havezate met een lange geschiedenis, omringd door grachten en oude bomen. Het contrast tussen de besloten sfeer van zo’n buitenplaats en het open rivierlandschap aan de IJssel maakt goed duidelijk hoe verschillend het leven van boer, schipper en edelman hier was. Wil je weten wat er actueel speelt rond deze plekken, zoals evenementen of nieuws uit de omliggende kernen, dan vind je dat bij De Olst Gids, de digitale krant van de gemeente Olst-Wijhe.
De oude kerk in het hart van Wijhe
De zesde plek is de oude dorpskerk van Wijhe, waarvan de toren al van verre boven de daken uitsteekt. Kerken als deze waren eeuwenlang meer dan een gebedshuis: ze waren ontmoetingsplaats, oriëntatiepunt in het vlakke land en vaak het oudste gebouw van het dorp. Rond de kerk zie je hoe de kern van Wijhe is gegroeid, met straten die zich om het middelpunt heen vlijen.
Neem even de tijd om rond de kerk te lopen en naar het metselwerk te kijken. Verschillen in steen en bouwstijl verraden vaak dat er in de loop der eeuwen is verbouwd, uitgebreid of hersteld. Zo vertelt één gebouw al een verhaal over meerdere generaties dorpsbewoners.
Zo maak je er een mooie route van
De zes plekken liggen dicht genoeg bij elkaar voor een fietstocht van een dag. Een paar tips om het meeste uit je tocht te halen:
Met deze plekken in je achterhoofd kijk je anders naar het landschap van Olst en Wijhe. De dijk is dan niet alleen een fietspad, maar een verdedigingslinie tegen het water; een weiland in de uiterwaard is een voormalige kleiput; en een laan met oude eiken leidt naar eeuwen van adellijk bestuur. Juist die gelaagdheid maakt een rondje door de eigen gemeente de moeite waard, ook als je er al jaren woont.
- Begin bij de pont in Olst en volg de IJsseldijk richting de Duursche Waarden.
- Plan de landgoederen in het midden van de dag, wanneer je rustig kunt wandelen.
- Eindig in Wijhe bij de kerk en het haventje.
- Houd er rekening mee dat landgoedpaden soms tijdelijk gesloten zijn voor beheer.
- Neem een kaart mee: niet elk historisch detail staat aangegeven.